Kuş gribi tavuk, kaz, ördek gibi kanatlı hayvanlarda kitlesel ölümlere yol açan hayvan hastalığının etkeni olan H5N1 virusunun insanlarda yaptığı hastalıktır. Aslında halk arasında tavuk vebası olarak da bilinen kuş gribi virüsleri normalde kuşlarda doğal olarak bulunmaktadır. Vahşi kuşlar genellikle hastalanmadan bu virüsleri bağırsaklarında taşırlar. Hastalığın doğal saklayıcısının göçmen su kuşları -özellikle yaban ördekleri- olduğu belirtilmektedir. Virüsün saklayıcıları enfeksiyona dirençlidir; ancak diğer kuşlar arasında çok bulaşıcıdır ve tavuklar, ördekler ve hindilerde ciddi hastalığa ve ölümlere neden olmaktadır.
İnfluenza virüsünün A, B, C olmak üzere antijenik tipleri mevcut olup, B ve C antijenik tipinin sadece insanlarda hastalık oluşturduğu, A tipinin ise kanatlılarda kuş gribi hastalığına sebep olduğu bilinmektedir. Kuş gribi, esas olarak kuşlarda bulunan ve dolaşan virüsleri tanımlamaktadır. Ancak Avian influenza virüsünün normalde kuşlar ve domuzlar dışındaki türlerde hastalık yapmadığı bildirilmekle beraber, 1997 yılında Hong Kong’da kümes hayvanlarında meydana gelen ve virüsün H5N1 serotipinin sebep olduğu salgında 18 kişide şiddetli solunum yolu enfeksiyonu belirlendiği, bunlardan 6 kişinin öldüğü ve etkenin de kümes hayvanlarında salgına neden olan etkenle aynı olduğu ilk defa bildirilmiştir.
Hastalık Çin’den komşu ülkelere yayılmış ve Vietnam, Tayland gibi Güneydoğu Asya ülkelerinde de görülmüştür. 2003 ve 2004 yıllarında toplam yaklaşık 120 kişi hastalanmış ve bu kişilerin 60’ı (%50) ölmüştür. Yapılan araştırmalarda da bu kişilerin enfekte kümes hayvanlarıyla çok sıkı temasta olduğu anlaşılmıştır. Genetik çalışmalar insanlarda görülen hastalığın kanatlı hayvanlarda görülenler ile bir benzerlik gösterdiğini ortaya koymuştur.
Kuş gribinin göçmen kuşlar aracılığı ile göç yolları üzerinde bulunan ülkelere de yayılma olasılığı, özellikle Asya ve Avrupa ülkeleri için bir tehdit oluşturmaktadır. Türkiye’nin de göçmen kuşların göç yolları üzerinde olması nedeniyle, kuş gribi hastalığının Türkiye’deki kanatlılarda da görülebileceği daha önceden de tahmin edilmekteydi. Nitekim Balıkesir- Manyas-Kızıksa beldesinde hindilerin ölümüne yol açan virüsün H5N1 olduğu saptanmıştır.
Kuş gribi virüsünün insanlara bulaşma riski kuvvetli değildir. Klasik olarak insana bulaşması için önce başka bir memeliye bulaşıp ondan insana bulaşması söz konusu iken son yıllarda virüsün nitelik değiştirerek doğrudan insana bulaşabilme özelliği kazandığı görülmüştür. Buna rağmen milyonlarca kanatlı telef olurken hastalığın bulaştığı insan sayısı oldukça sınırlıdır. Bu kişiler de hasta hayvanlarla doğrudan teması olan kişilerdir.

Hâlihazırda insandan insana bulaşma özelliği yoktur. Endişe edilen husus virusun bu özelliği kazanması ihtimalidir. Vahşi hayat ile temasta olan kanatlı hayvanlara hastalığın bulaşma ihtimali çok yüksek olup, ülkemizdeki hayvanlardaki ilk kuş gribi vakalarının bir kuş cenneti olan Manyas Gölü’nün civarındaki hindilerde görülmesi bu öngörüyü doğrulamaktadır. Hastalığın entegre kanatlı hayvan üretimi yapan tesislere sıçraması durumunun, yaban hayat ile temasın olmaması nedeniyle, çok düşük bir ihtimal dahilinde olduğu düşünülmektedir.
Kuş gribinin insanlarda kullanılabilecek etkili bir aşısı yoktur. Halen grip aşısı olarak uyguladığımız aşı kuş gribine karşı koruma sağlamaz; İnsanlarda mevsimsel olarak özellikle kış aylarında görülen grip salgınlarının kuş gribi ile ilgisi yoktur. Mevsimsel grip hastalığı, insandan insana bulaşmakta ve hastalıktan korunmak için kişisel hijyen uygulamaları ve riskli kişilerin aşılanmaları önerilmektedir.

Derleyen: Dr.Kenan TOPAL, Aile Hekimliği Uzmanı