Anjiyografi vücut içindeki damarların tıkanıklık, daralama ya da balonlaşma gibi hastalıklarını ortaya koymak için yapılan görüntüleme yöntemidir. Halk arasında genellikle damarlara yönelik tedavi işlemi olarak algılansa da asıl olarak tanı koymak için yapılan bir işlemdir. Anjiyografi sırasında tanı amaçlı filmler çekildikten sonra balon ya da stent yerleştirilerek damar darlık ve tıkanıklıklarının giderilmesi gibi tedavi işlemleri de yapılabilir. Bu işlemlere anjiyografi değil anjiyografi eşliğinde tedavi işlemleri (balonla genişletme ya da stent yerleştirilmesi gibi) denir.
Merkezimizde anjiyografi tanı koyma amacıyla çok seyrek kullanılmaktadır. Çünkü renkli doppler ultrasonografi, MR anjiyografi ya da tomografik anjiyografi gibi asıl anjiyografiye gore çok daha basit ve hasta için konforlu yöntemlerle damar hastalıklarının çoğuna tanı koymak mümkündür. En az 4-6 saat hastanede yatış gerektiren konvansiyonel anjiyografi ise artık daha çok tedavi amaçlı kullanılmaktadır.
Anjiyografide hangi damara girim yapılır?
Anjiyografi işlemi hasta için en güvenli damar olması nedeniyle çoğunlukla kasık bölgesindeki atar damarlara girilerek yapılır. Seyrek olarak kol damarlarından da girim yapılabilir. Anjiyografi günümüz modern yöntemleriyle oldukça kolay ve güvenilir bir tanı-tedavi yöntemidir. Hastalar için en önemli sorun ve sıkıntı atar damara girildiği için işlemden sonra hastanın girim yerinden kanama olmaması için 4-6 saat sırtüstü yatmasının gerekmesidir.
Anjiyografi sırasında girilen damar bir atar damardır. Atar damarlar nabızımızdan da hissedebileceğimiz gibi yüksek basınçlı damarlardır. Bu nedenle bu damara bir plastik kılıf yerleştirilip tanı ya da tedavi amaçlı anjiyografi yapıldıktan sonra bu plastic tüp çekilir ve buradaki minik deliğin iyileşmesi için 15 dakika parmaklarla bu bölgeye baskı uygulanır. Bundan sonra vücudun kapanan o minik deliği tam olarak tamir etmesi için 4-6 saate ihtiyaç vardır. Hasta bu dönemde mümkün olduğu kadar hareketsiz olmalıdır.
Anjiyografiden 6 saat sonar normal yürümeye başlanabilir. Genellikle ilk 24 saat ağır iş yapılmaması gerekir edilir. 24 saatten sonra tüm hareketler serbesttir.
Normal koşullarda hayır. İlk iğne girimi yapılacak nokta önceden lokal (bölgesel) anestezi ile uyuşturulur ve hasta iğne girimini hissetmez. Hastada heyecan, gerginlik ya da işleme bağlı korku varsa aynı zamanda damardan da güçlü sakinleştirici ya da ağrı kesici ilaç verilmesi mümkündür ve bu işlemler hastanın çok rahat anjiyo olmasını sağlar.
Günümüzde aniyografi oldukça emniyetli bir yöntemdir. Tanı amaçlı yapılan anjiyografilerde sorun gelişme oranı %1-3 arasındadır (Yüz hastanın 1 yada 3’ünde sorun gelişir). Eğer anjiyografi sırasında damar darlık ya da tıkanıklıklarına tedavi de yapılmış ise sorun gelişme riski biraz daha artar. Ama gelişen sorunların büyük kısmı girim yerinde biraz kanama ve buna bağlı şişlik ya da morarmadır ve bunlar bir kaç gün içinde kendiğilinden geçer. Ağrı ya da şişlikte azalma olmaz ya da artma olursa Doktorunuza başvurmazın uygun olur.
Kontrast madde özellikle böbrekler için zararlı olabilir. Daha once böbrek işlevinde bir sorun olmayan insanlarda normal sınırlarda kullanılan dozlarda hemen hiç sorun yaratmaz. Seyrek olarak basit allerjik reaksiyon oluşturabilir (kaşıntı ya da deride kızarıklk gibi). Ancak çok fazla miktarda kullanmak gerekirse böbreklere zararlı olabilir. Özellikle böbrek işlevinde sorunu olan hastalarda dikkatli kullanılır. Böbrek ile ilgili bir sorununuz varsa ya da şeker hastalığınız varsa anjiyografi öncesi bunu doktorunuza bildiriniz. Ama genellikle her anjiyografi öncesi hastalardan kan alınarak böbrek işlevlerine bakılır ve hastaya herhangi bir zarar verilmesi önlenir.
Anjiyografi işlemi öncesinde en az 6 saat boyunca alınması zorunlu ilaçlar dışında bir şey yenilip içilmemelidir. Alınması zorunlu ilaçlar çok az miktarda su ile alınabilir. Bölümümüzde yapılan anjiyografilerde hastanın Coumadin adlı kan sulandırırcı ilaç ve glukofaj adlı şeker hastalığı ilacı dışında hiçbir ilacının kesmesi istenmez. Hastalar her gün kullandıkları ilaçları kullanabilirler. Şeker hastalarının kullandığı insülin dozunun ayarlanması da gerekebilr. İnsülin kullanana hastaların anjiyografi doktorunu önceden bilgilendirmeleri gerekmektedir.
Anjiyografi öncesi hastaya özel önlük giydirilir ve hasta anjiyografi masasına yatırılır.Tercihen sağ kasıktan cilt temizliğini takiben o bölgeye iğnenin acısı duyulmasın diye ağrı kesici iğne (anestezi ilacı) yapılır. Daha sonra kateterler yardımıyla istenen bölgenin damarları görüntülenir. Anjiyografi hemen her zaman AĞRISIZ bir işlemdir. Hastada herhangi bir şekilde istenmeyen ağrı olursa girim yerine yapılan uyuşturucu (ağrıyı kesici) ilaç dışında damardan da ilaç yapılarak ağrı kesilir. Eğer anjiyografi tedavi için yapılıyorsa (örneğin balonla damarların açılması gibi), bu sırada hafif bir ağrı olabilir ve bu ağrı genellikle damardan ilaç verilmesiyle giderilir Heyecanlı hastalar, anjiyografiden ya da iğneden korkan hastalar işlemden önce bunu anjiyografi doktorlarına bildirirlerse işelmden önce hastaya damardan sakinleştirici ve ağrı kesici ilaç yapılabilir.
Bölümümüzde yapılan anjiyografiler kalp dışında vucuttaki diğer tüm damarların görüntülenmesi için yapılır. Kalp damarlarına yönelik anjiyografiyi kalp hastalıları uzmanları (kardiyologlar) yapmaktadır.
Bu nedenle kalp dışında her iki kol ve bacak, boyun, beyin, ve karın organlarının damarlarının hangisiisteniyorsa görüntülenir. Sağ kasıktan girilen yoldan (sol bacak dahil) vücuttaki tüm damarların görüntülenmesi mümkündür ancak tedavi işlemine geldiğinde daha farklı girim yerleri gerekebilir.
Anjiyografi benzer girişimsel işlemlerde oloduğu gibi belli risklere sahiptir. Eğer sadece damarların görüntülenmesi için y6apılmışsa riskler oldukça az ve hafifitir. Tedavi amacıyla yapılmışlsa rsik oranı artmakla birilikte yine de yüksek değildir.
Sayılanlar en sık görülen sorunlardır. Bunun dışında risk olabilir ancak çok seyrektir.